Fundusze ETF. Co musi wiedzieć każdy inwestor?

O funduszach typu ETF słyszał chyba każdy inwestor. Czym są ETF-y? Czy warto przez nie inwestować? Jak wybrać odpowiedni ETF dla siebie? Na te i inne pytania postaramy się odpowiedzieć w dzisiejszym artykule. Zapraszamy!

Czym są fundusze ETF? Na jakiej zasadzie działają?

ETF-y to z angielskiego exchange-traded fund. Są to po prostu fundusze notowane na giełdach. Ich sposób działania jest bardzo prosty. Za pieniądze inwestorów, fundusz skupuje różnego rodzaju aktywa, w zależności od tego, na co ma zapewniać ekspozycję.

Przykład:

Załóżmy, że chcemy poprzez ETF zyskać ekspozycję na indeks S&P500 obejmujący 500 największych spółek w Stanach Zjednoczonych. W tym celu kupimy po prostu akcje takiego funduszu. On z kolei za zebrane pieniądze, zainwestuje w spółki należące do S&P500. Oczywiście wszystko z zachowaniem odpowiednich proporcji – najwięcej zainwestuje w te przedsiębiorstwa, które mają największy udział w indeksie.

Jeśli indeks S&P500 będzie od tego momentu szedł w górę, to notowania naszego ETF-u będą również zmierzały w tym samym kierunku. W długim terminie wynik ETF-u będzie nieco gorszy od wyniku samego indeksu, ze względu na to, że fundusz pobiera pewne opłaty za zarządzanie. Są one jednak dużo niższe niż w przypadku tradycyjnych funduszy inwestycyjnych.

Powyższy przykład miał na celu pokazać Wam główną zaletę ETF-ów. Inwestor kupujący jednostki takiego funduszu zyskuje ekspozycję na wiele przedsiębiorstw za pomocą jednej transakcji. Dzięki temu unika zbędnych kosztów związanych z większą liczbą transakcji. Mniej zapłaconych prowizji oznacza, że więcej zostaje na naszym koncie.

Jak znaleźć odpowiedni ETF?

Załóżmy, że chcemy znaleźć konkretny fundusz. Odniesiemy się tutaj ponownie do przykładu z indeksem S&P500. Jak znaleźć ETF dający optymalną ekspozycję na 500 największych spółek w USA?

W sieci istnieją strony takie jak etf.com, justetf.com czy etfdb.com, które szybko przedstawią nam listę funduszów odpowiadających naszym potrzebom. Wystarczy więc wpisać w wyszukiwarce chociażby hasło “best etf for s&p500 etf.com” i wejść właśnie na propozycję ze strony etf.com. Zobaczymy tam listę ETF-ów, począwszy od tych największych.

W tym przypadku mamy chociażby takie propozycje jak SPY, VOO czy IVV. Po kliknięciu w każdy z tych skrótów możemy sprawdzić szczegóły dotyczące tego, jakie dokładnie spółki znajdują się w portfelu funduszu oraz jakie są ich koszty zarządzania. I tutaj ważna wiadomość – jeśli szukamy ETF-u dającego ekspozycje na popularne aktywa, takie jak główne indeksy w USA, to będziemy mieć spory wybór, a koszty niemal zawsze będą na niskim lub średnim poziomie. Jeśli jednak będziemy szukać ekspozycji na bardziej egzotyczne rynki, np. ETF-ów na spółki z Argentyny czy Nigerii, to wybór będzie bardzo okrojony, a koszty zarządzania takich funduszy będą zazwyczaj nieco wyższe.

Ogółem można przyjąć, że w przypadku dużych, popularnych funduszy roczny koszt zarządzania będzie wahał się w granicach 0,2-0,4%, natomiast te najtańsze mogą zejść poniżej 0,1%. Z kolei w przypadku bardziej unikatowych ETF-ów będą to najczęściej poziomy 0,5-0,8%.

Przeczytaj również:

• Inwestowanie małych kwot w fundusze ETF
• Czym fundusze ETF podpadły finansowej elicie?
• Jak kupić ETF na polską giełdę?

Jak powstał pierwszy ETF?

W XX wieku standardem inwestowania pośredniego, tj. z pominięciem zakupu konkretnych aktywów, takich jak akcje czy obligacje, były aktywnie zarządzane fundusze inwestycyjne. Ich największą wadę stanowiły wysokie koszty zarządzania, stanowiące najczęściej kilka procent kapitału oraz nawet do kilkunastu procent od wypracowanych zysków. W wielu przypadkach mogło to oznaczać, że zyski inwestorów były mniejsze od realnej inflacji, a więc zamiast zarabiać, tracili oni kapitał, a wyniki samych funduszy były gorsze od śledzonych indeksów.

Pierwszy ETF powstał w 1990 roku w Kanadzie. Był to Toronto Index Participation Shares (TIPS). Prawdziwy przełom nastąpił 3 lata później, kiedy na amerykańskiej giełdzie zadebiutował ETF SPDRS&P 500 ETF Trust (SPY). Jego zadaniem było odwzorowanie indeksu S&P 500. Wprowadzenie aktywów tego typu, pozwoliło na pasywną strategię inwestowania, polegając na posiadaniu instrumentu, który stara się wiernie naśladować zachowanie danego indeksu bądź portfela wzorcowego (tzw. benchmarku). Jak wspomnieliśmy wcześniej, w przypadku ETF-ów, koszt zarządzania jest znacząco niższy niż w funduszach aktywnych. Nie ma również tzw. success fee, czyli premii dla funduszu za dobre wyniki.

O popularności tej formy inwestowania może świadczyć fakt, że w ciągu 30 lat globalna wartość wszystkich ETF-ów urosła do niecałych 10 bln USD. Dla porównania, cały rynek kapitałowy (z ang. equities) wart jest około 111 bln USD, czyli około 11 razy więcej.

Jakie są rodzaje funduszy ETF?

Ogólna zasada działania ETF-ów jest bardzo prosta, natomiast im bardziej zagłębimy się w szczegóły, tym więcej różnych rodzajów funduszy znajdziemy. Poniżej zawarliśmy kilka najważniejszych kryteriów, według których możemy klasyfikować ETF-y.

ETF akumulacyjny vs. dystrybucyjny

Jest to jeden z podstawowych podziałów tego typu funduszy. Na czym polega różnica? ETF-y, podobnie jak inwestorzy indywidualni, kupują akcje spółek oraz obligacje i tak samo przysługuje im dywidenda lub kupon (odsetki wypłacane przez emitenta obligacji).

ETF dystrybucyjny to taki, który zebraną dywidendę dzieli pomiędzy posiadaczy jednostek danego funduszu.

ETF-y akumulacyjne, zamiast wypłacić dywidendę, po prostu reinwestują te środki w aktywa, co zwiększa wartość jednostek uczestnictwa. Ogółem oba rozwiązania przynoszą bardzo zbliżony efekt, natomiast pod kątem podatkowym w niektórych przypadkach lepszym rozwiązaniem jest ta druga opcja.

ETF fizyczny vs. syntetyczny

Drugim najważniejszym podziałem z punktu widzenia inwestora jest podział na fundusze fizyczne i syntetyczne. ETF fizyczny, faktycznie nabywa w naszym imieniu dane aktywa (akcje, obligacje, surowce etc.) i jest w ich posiadaniu. Fundusz syntetyczny zamiast rzeczywistych aktywów, wykorzystuje instrumenty pochodne (derywaty), takie jak np. kontrakty terminowe.

Z punktu widzenia bezpieczeństwa inwestora, bardzo ważne jest, aby nabywać wyłącznie ETF-y fizyczne.

ETF geograficzny

ETF-y możemy również podzielić pod kątem tego czy dają ekspozycję na akcje z konkretnych krajów lub branż. Zacznijmy od tych pierwszych.

Przykładem ETF-u na kraj może być notowany na amerykańskiej giełdzie fundusz EPOL, zapewniający ekspozycję na polski rynek. Składa się on ze spółek wchodzących w skład indeksu WIG20 oraz części spółek z indeksu mWIG40.

Zamiast ekspozycji na jeden kraj, możemy mieć również do czynienia z ETF-ami nakierowanymi na konkretny region świata. Przykładami mogą być ETF VGK dający ekspozycję na rynek europejski, czy też ETF AIA, będący odbiciem indeksu S&P Asia 50 (azjatycki odpowiednik S&P 500).

ETF sektorowy (branżowy)

Jest to fundusz, który zapewnia ekspozycję na poszczególne sektory gospodarki lub ich węższe gałęzie. Przykładowo, XLK zapewnia ekspozycję na szeroko pojęte spółki technologiczne ze Stanów Zjednoczonych, a XLV na spółki z sektora zdrowotnego, od ubezpieczycieli po producentów leków. Przykładem ETF-u o węższej specjalizacji, może być fundusz omawiany przez nas szerzej na łamach jednego z raportów dla subskrybentów Portfela Tradera – CIBR, zapewniającego ekspozycję na spółki technologiczne zajmujące się przede wszystkim cyberbezpieczeństwem.

ETF na surowce

ETF-y na surowce – umożliwiają łatwy dostęp do rynku surowców takich jak ropa naftowa, gaz ziemny, metale przemysłowe, czy produkty rolne. Taka ekspozycja może być zapewniona na trzy sposoby. Po pierwsze, część funduszy skupuje fizyczne surowce, np. uran, a następnie je przechowuje. Po drugie, można uzyskać ekspozycję na dany surowiec poprzez posiadanie akcji spółek wydobywczych. Po trzecie wreszcie, można inwestować w kontrakty terminowe. Ten rodzaj inwestycji obarczony jest jednak największym ryzykiem, chociażby ze względu na contango (więcej na ten temat napisaliśmy w Słowniczku Independent Trader).

ETF na metale szlachetne

Jest rodzajem funduszu na surowce, jednak postanowiliśmy je wyróżnić z dwóch powodów. Po pierwsze, ze względu na nasz stosunek do złota i srebra, które powinny znajdować się w absolutnie każdym portfelu. Po drugie, w tym przypadku należy szczególnie zwrócić uwagę na sposób alokowania kapitału przez fundusz. Złoto jest aktywem, po które sięga niemal cały świat w sytuacjach niepokoju (recesje, konflikty zbrojne). Gdyby zatem doszło do zawalenia się obecnego systemu monetarnego, to ETF-y posiadające kontrakty na złoto (czyli tzw. złoto papierowe), staną się z dnia na dzień bezwartościowe. W tak skrajnej sytuacji będzie się liczyło wyłącznie posiadania metalu fizycznego bądź też ewentualnie ETF-u w pełni zabezpieczonego metalem.

Dlatego też warto inwestować w takie fundusze, które posiadają 100% pokrycie w kruszcach. Oprócz dużo większego bezpieczeństwa dodatkowym atutem części z nich jest możliwość fizycznego odbioru kruszców z funduszu po spełnieniu określonych warunków (przede wszystkim chodzi o ilość jednostek uczestnictwa, których musi wystarczyć na pokrycie przynajmniej kilkudziesięciu sztab). Może być to dobre rozwiązanie dla tych inwestorów, którzy nie chcą lub nie mają warunków do przechowywania fizycznego metalu.

ETF na poszczególne typy spółek

Mowa tutaj chociażby o funduszach, które zapewniają ekspozycje wyłącznie na spółki dywidendowe. Przykładem jest ETF NOBL, skupiający tzw. dywidendowych arystokratów.

Możemy mieć również do czynienia z ETF-ami skupiającymi się tylko na spółkach małych, o kapitalizacji poniżej określonego poziomu.

ETF na obligacje

Inwestowanie w obligacje z użyciem ETF-ów jest dużym ułatwieniem. Fundusze te oferują bardzo szeroki wybór. Można inwestować w obligacje skarbowe o dowolnym terminie zapadalności, na przykładzie amerykańskich: BIL – obligacje do 1 roku, TLT – obligacje na 20 lat i więcej. Podobnie można uzyskać ekspozycję na obligacje korporacyjne, od papierów spółek z najwyższym ratingiem, po tzw. junk bonds (obligacje śmieciowe), obarczone dużym ryzykiem, ale i najwyższą stopą zwrotu.

ETF na kryptowaluty

Ten rodzaj funduszu dopiero tak naprawdę się rodzi. Na początku 2024 roku, zostały uruchomione pierwsze ETF-y na Bitcoina (m.in. iShares Bitcoin Trust) oraz Ethereum (m.in. iShares Ethereum Trust), posługujące się tickerami IBIT oraz ETHA. Jest to rozwiązanie dla tych, którzy chcieliby zainwestować w kryptowaluty, jednak z różnych powodów nie są zainteresowani obrotem na giełdach krypto.

Na co uważać przy wyborze funduszy ETF do portfela?

Dobór aktywów

Zawsze należy sprawdzić, co dokładnie wchodzi w skład funduszu, czy na pewno daje on ekspozycję na to, w co chcemy zainwestować. Dobrym przykładem może być ARK Space Exploration and Innovation ETF (ARKX) – nazwa wskazuje na dobór spółek z sektora kosmicznego. I rzeczywiście, część z nich zajmuje się chociażby produkcją podzespołów do satelitów. Niestety, ze względu na zbyt małą liczbę firm zajmujących się tą specyficzną dziedziną, duża część pozycji w portfelu to po prostu różne spółki technologiczne, niekoniecznie powiązane ze zdobywaniem kosmosu. Dodatkowo, trudno dzisiaj mówić o eksploracji przestrzeni kosmicznej z pominięciem SpaceX Elona Muska, a ta akurat spółka nie jest notowana publicznie. Z tego powodu, warto zweryfikować, czy nazwa ETF-u rzeczywiście opisuje jego zawartość, czy jest tylko wabikiem na naiwnych inwestorów, chcących zdobyć ekspozycję na modne aktywa.

W przypadku ETF-ów dających ekspozycje na główne indeksy możemy użyć dużo prostszego rozwiązania, a mianowicie porównać wykres ETF-u oraz wspomnianego indeksu. Jeśli oba aktywa zachowują się w podobny sposób, to znaczy, że ETF ma odpowiednio dobrane akcje w portfelu.

Wielkość aktywów i płynność

Zasadniczo im większy jest fundusz, tym lepiej. Nasze doświadczenia wskazują, że minimalna wartość aktywów pod zarządem funduszu (AUM, assets under management), powinna wynosić przynajmniej 100 mln USD. Jeśli jednak szukamy ekspozycji na dość egzotyczny rynek, to nie zawsze uda się spełnić wspomniane kryterium.

Duża wartość aktywów oznacza również niższe koszty zarządzania. Kolejną rzeczą jest płynność, która w uproszczeniu pokazuje, ile dokonano transakcji z użyciem instrumentu w danym okresie. ETF-y o małym wolumenie mogą być trudne do kupna lub sprzedaży po korzystnej cenie, bowiem im mniejsza jest płynność na rynku, tym wyższe są różnice pomiędzy ceną kupna i sprzedaży.

ETF amerykański vs. europejski

Największy wybór ETF-ów oferuje oczywiście giełda amerykańska. Niestety, ze względu na regulacje unijne, dostęp do nich dla inwestora indywidualnego jest bardzo mocno utrudniony. Można jednak uzyskać do nich dostęp poprzez brokerów takich jak Exante oraz DIF. Więcej na ich temat znajdziecie w Niezbędniku.

Jeśli chodzi o ETF-y europejskie to ich oferta również stopniowo się rozrasta, jednak w wielu przypadkach nie mogą się one pochwalić wystarczającą płynnością. Miejcie to na uwadze.

Czy warto inwestować poprzez ETF?

Odpowiedź jak zawsze nie jest jednoznaczna, wszystko zależy bowiem od nas. Od naszej skłonności do ryzyka, wiedzy, a także zysków, jakie chcielibyśmy osiągnąć. Przyjrzymy się zatem zaletom i wadom ETF-ów.

Zalety:

• mniejsze ryzyko inwestycyjne – ETF-y posiadają najczęściej od kilkudziesięciu, do nawet kilkuset pozycji w portfelu. Oznacza to, że gdy któraś spółka zbankrutuje, nie odczujemy tego zbyt mocno. Dodatkowo, z psychologicznego punktu widzenia lepiej dla nas, gdy zobaczymy obsunięcie się pozycji o kilka %, niż stracić 100% kapitału na jednej pozycji.
• niskie koszty – przy zakupie jednostek ETF-u zapłacimy dużo mniejsze prowizje niż gdybyśmy nabywali poszczególne akcje z osobna. Dodatkowo koszty zarządzania w przypadku tych funduszy zazwyczaj są na dość niskich poziomach.
• transparentność – w dowolnym momencie można sprawdzić skład portfela, co daje inwestorom pełną wiedzę o tym, w co inwestują. ETF-y łączą cechy akcji (możliwość handlu na sesji giełdowej) z zaletami funduszy inwestycyjnych (dywersyfikacja).
• proste zasady – działanie ETF-ów jest łatwe do zrozumienia. Są to fundusze, które mają tylko i wyłącznie odwzorować dany rynek. Nie starają się go pobić, nie stosują wymyślnych strategii. Dlatego też cieszą się rosnącym zaufaniem inwestorów.

Wady:

• uśrednione zyski – jeśli świetnie znamy daną branżę, to mamy szanse wybrać z niej 2-3 najlepsze spółki, które w optymistycznym scenariuszu przyniosą bardzo wysokie zyski. Z kolei inwestując poprzez ETF akceptujemy wszystkie posiadane przez niego spółki – zarówno te które poradzą sobie lepiej, jak i gorzej. To ogranicza nam możliwość wygenerowania ponadprzeciętnych zysków.
• brak kontroli nad składem portfela – otwierając pozycję na dany ETF, uzyskujemy ekspozycję na cały koszyk aktywów, który się w nim zawiera, zgodnie z zasadą wszystko albo nic. Może zdarzyć się tak, że fundusz będzie nas kusić kilkoma ciekawymi pozycjami, jednak cała reszta składu będzie mało atrakcyjna.
• ewentualne zmiany w polityce ETF-u – jeśli nie śledzimy na bieżąco tego, co dzieje się wokół funduszu, to mogą nam umknąć istotne zmiany w sposobie jego działania. Dotyczy to przede wszystkim ETF-ów dających ekspozycje na konkretne branże czy surowce. Dla przykładu, może się okazać, że fundusz, który pierwotnie inwestował wyłącznie w producentów uranu, później zaczął nabywać także akcje spółek częściowo powiązanych z tą branżą (np. budujących elektrownie).

Jak widzicie temat funduszy ETF jest bardzo szeroki. Za ich pomocą możemy uzyskać ekspozycję zarówno na indeksy giełdowe jak i poszczególne sektory, obligacje czy też surowce. Mamy nadzieję, że powyższy opis skutecznie wyjaśnił Wam czym są tego rodzaju fundusze i czym one różnią się od funduszy aktywnie zarządzanych. To, czy w swoich inwestycjach będziecie chcieli z nich skorzystać, w dużej mierze zależy od Waszego poziomu zaawansowania, brokera jakiego używacie (dostępności) a także poziomu akceptowalnego ryzyka. Jak zawsze, zalecamy ostrożność i uważne prześledzenie takiego ETF-u przed podjęciem decyzji o otwarciu pozycji.